donderdag 9 mei 2019

MARIA


De maand mei is van Maria. De Raad van Kerken publiceerde daarom een oecumenisch  themanummer ’Maria’, waarin theologen en voorgangers uit verschillende kerken vertellen over hun ‘beeld’ van Maria. Hun bijdragen worden als een veldboeket van kleurrijke bloemen aan de lezers aangeboden.
Daarnaast vroeg het boek ‘Het vloekhout’ van Johan de Boose mijn aandacht, met een groot interview in Trouw met de vette kop er boven: Maria een maagd, ‘dat gelooft toch niemand?’ De Boose zegt te volgen wat historici ook naar voren hebben  gebracht: Maria is verkracht door Romeinse soldaten.

Als protestantse studenten theologie zetten we 50 jaar geleden grote vraagtekens bij de maagdelijkheid van Maria. Hoe is zij zwanger geworden van Jezus, vroegen wij. Het antwoord was: ‘Dat gaat niemand wat aan. Wat er biologisch is gebeurd, is en blijft een blinde vlek. Daar valt niets over te zeggen. Maar het kind dat zij draagt, is van God.´ Ondertussen heeft door de eeuwen heen de Kerk die blinde vlek wel op een heel specifieke wijze ingevuld, mysterieus, maagdelijk, los van de seksualiteit. En die heilige maagdelijke staat is door de RK Kerk verheven en verheerlijkt. Tot vandaag de dag. Wordt het niet tijd, dat de kerken nieuwe, contextueel theologische inzichten naar voren brengen? Niet alleen omdat niemand het meer gelooft: ´Maria een maagd´, maar ook omdat het bijbels theologisch niet meer houdbaar is. Daarover lezen we echter in het boekje van de Raad van Kerken helemaal niets. Wel legt Yosé Höhne-Sparboth verbanden tussen de geschiedenis en de Mariadevoties. Zij schrijft: ‘Maria Koningin’ kwam op toen de kerk keizerlijk werd  (in Elst werd nu – bij het Koningsconcert in 2019 – het lied ‘Regina Coeli’ (Koningin van de hemel) gezongen en werd een direct verband gelegd met onze prachtige Koningin Maxima), en ‘Maria Maagd’ toen het priester celibaat tot wet werd.  Ach, het priestercelibaat. Hoe moet de Kerk ermee verder? De crisis is in vele opzichten groter en pijnlijker dan we vermoedden.

Maria. Ik kleur mijn beeld over haar in met de geschiedenis van Israël van onderdrukking en bevrijding, van ballingschap en thuisgebracht worden. Met de verhalen van de oermoeders Tamar, Rachab, Ruth en Batseba en met het leven van Jezus. Niet in de eerste plaats dus met roemvolle glorie, maar met de dieptepunten van - haar aangedaan – onrecht, en hoe zij haar weg vond. Met een God die hoort en ziet en zich ontfermt. Maria de lijdende dienstmaagd. Zij zal vernederd en bespot zijn toen ze zwanger werd. Zij staat op uit haar schandelijke vernedering, uit haar angst en schaamte. Als we er al iets over willen zeggen, dan eerder dit. En ik geloof dat het vele mensen goed zou doen als hier ook in de kerken niet langer over gezwegen zou worden….
 
In het boekje vond ik deze tekening: Maria en Jezus met en in elkaar samenvallend, in één lijn met elkaar verbonden. Zo mooi verbeeld.

Ineke van Middendorp-Sonneveld   
Elst, mei 2019


vrijdag 1 maart 2019

Voorjaar in februari


Drie dagen achter elkaar lunchten we de afgelopen week buiten in de zon. Ongekend is dit weer voor ons in de maand februari.  Mensen genieten er van. Ook wij. Woensdag was het met de kleinkinderen een feest. Ze speelden buiten in de zandbak en bakten de heerlijkste taarten. We fietsten naar Landerij De Park en genoten van onze ijsjes. 
  
Dat deze temperaturen ook crisis voorspellen, klimaatcrisis, willen we liever niet weten. Je kunt er ook niets aan doen. Het beste is om maar gewoon af te wachten wat er zal gebeuren. En wellicht valt het allemaal mee. Niemand die het weet.

De politiek richt zich – wereldwijd, om de opwarming van de aarde tegen te gaan - op vermindering van de uitstoot van CO2. Daar wordt vol op ingezet. Maar de praktijk is weerbarstig. In het beleidsmatige van de landelijke politiek en in het handelen van mensen is weinig van ‘verminderen’ te merken: het isoleren van huizen stagneert, als ook het belasten van grote vervuilende bedrijven en het terugdringen van vervoer en verkeer. 

Als westerse samenleving zijn we geprogrammeerd op: groots, goedkoop, hard, hoog en snel door het leven gaan. En op groeien. De files worden langer, de vliegsporen in de lucht meer. De overheid richt haar blik omhoog om het  economisch belang van KLM/Air France  voor Nederland veilig wil stellen. Groei is positief. Is werkgelegenheid. Is koopkracht. Daar wordt op ingezet. Nog steeds. Onze samenleving is vooral een kapitalistische.

Hoe komen we tot een andere levensinstelling? Tot een spiritualiteit van verbondenheid met de levende natuur, een besef van wat de dragende grond van alle leven is. De verwondering en het spel van aarde, licht, lucht, wind en water.
Wat is de stem van de kerk in dit geheel?   

Indertijd (de jaren 80) werkte de kerk aan het conciliaire proces, met drie met elkaar samenhangende aandachtsvelden: vrede, gerechtigheid, heelheid van de schepping. Daar is nog steeds een berg huiswerk voor te doen. Soms wordt er iets opgepakt: gerechtigheid voor vluchtelingen, met het kerkasiel in Den Haag voor een Armeens vluchtelingen gezin en het kinderpardon. En nu gaan de kerken meedoen op 10 maart 2019 met de Klimaatmars van Milieudefensie in Amsterdam. Dat gaat dan over de heelheid van de schepping.
 
Deze week waren er berichten over IS-strijders, die vanuit Syrië naar huis terug zouden moeten keren.  De verloren zonen en dochters en hun kinderen. De vraag is of dat kan. Of dat wenselijk is. Ik hoop dat de kerk zich laat horen met een warm pleidooi voor vrede en verzoening. Laat ze thuis komen. Eindelijk. Laten we met hen feest vieren, met elkaar en met hun kinderen taarten  bakken en ijsjes eten.

Ineke van Middendorp-Sonneveld
1 maart  2019  
   

vrijdag 25 januari 2019

Zet een stevige boom op.


Het nieuwe jaar op de Santackergaard in Park Lingezegen begon voor mij met het planten van bomen. Vijf appel- en twee perenboompjes. De boompjes waren een geschenk. We waren met een groepje van vier om de klus te klaren. Waar zouden we ze zetten? En hoe? Het mooiste leek om een cirkel te maken. Genoten heb ik van de goede samenwerking: het weghalen en verwijderen van ‘onkruid’, het bepalen van het midden van de cirkel, het graven van gaten met tenslotte: mest en boompjes in de aarde zetten.
Het sluitstuk was het markeren van het midden van de cirkel met een steen. Het is winter geworden. Maar ik droom ervan om op de Santackergaard ’s zomers, omringd door deze bomen, bij elkaar te komen voor sacrale dans.


Er zijn de laatste maanden dagelijks alarmerende berichten over het klimaat en de opwarming van de aarde. Noodzakelijke maatregelen om dit tegen te gaan worden niet genomen. De wereldwijde economische groei, de groeiende vervuiling en uitbuiting gaat ‘gewoon’ door. Ondernemingen en industrieën ‘moeten’ blijven draaien. Regeringen kunnen of willen het niet stoppen. Iedereen heeft er zijn aandeel in en doet eraan mee.  Mag de ideologische grond van de huidige ontwikkelingen geduid worden als dat van het zogenaamd joods-christelijke kapitalistische systeem? Hoe verhouden die zich tot elkaar? Overtroeft het kapitalistische systeem de religie? Voeden ze elkaar? Is er een religie die de hebzucht van samenlevingen weerstaat en fundamenteel en structureel andere wegen wijst? Kerk en theologie laten, als het om de klimaatcrisis gaat, nauwelijks van zich horen. Ze zijn ingebed in de heersende ideologie. Zij hebben geen verweer. Geen verzet. Welke blinde vlekken heeft de theologie de eeuwen door  gehad, dat zij het zo kon laten ontsporen?


Maarten Luther zei: ‘Als ik wist dat morgen de wereld ten onder ging, zou ik vandaag een appelboompje planten’. Het planten van een boom is een daad van geloof en hoop. Van verzet. Laten we elkaar in en buiten de kerken aansporen tot het planten van appelboompjes! Vijf en twee. Zeven is voldoende. Of twaalf. Roep de protesterende kinderen erbij. Maak een cirkel. De klok rond. Dans en vier het Leven! Zet een boom op. Zoek  nieuwe woorden en beelden. Vind een andere spiritualiteit en passende  levenshouding ten aanzien van de ons omringende, voedende natuur. Begin in eenvoud opnieuw. En heb eerbied en respect voor de Levende, voor God.   

Ineke van Middendorp-Sonneveld
januari 2019 

   

zondag 16 december 2018

Een vouwfiets met een zwart koffertje


Dezer dagen gingen man en ik  -  met onze vouwfietsen en mijn zwarte preekkoffertje onder de snelbinders – met de trein op weg naar Den Haag. Ik zou voorgaan in de Bethelkapel, waar vanaf half oktober 24 uur/dag diensten worden gehouden om een Armeens gezin kerkasiel te geven. We installeerden ons bij onze fietsen in een tussenruimte met een vierzitbank. We pakten onze thuis klaargemaakte jampotten met koffie erbij - warm gehouden in bubbeltjes- enveloppen – en lazen de krant. Op station Ede-Wageningen liep de trein vol. Twee oudere dames – keurig opgemaakt en smaakvol gekleed – voegden zich bij ons. De één had een rollator bij zich die naast onze fietsen geparkeerd werd. Beiden hadden een papieren beker met koffie in de hand. We zaten elkaar op de lip.

Wij hielden ons stil. Zij hadden veel te vertellen. Over hun verre reizen. Ze waren er erg druk mee.  ‘Mensen vragen: Ben je weer terug? Hoe was het? En dan zeg ik: Ik ben bijna al weer weg!’ Ze lieten elkaar foto’s zien op de Ipad. Van de zoon in Melbourne. Met hem was ze naar Nieuw Zeeland gereisd. Zo adembenemend mooi was het geweest. Ze wilde er graag nog een keer naar terug. Om meer te zien van de oude indrukwekkende cultuur van de Maori’s. De ander herinnerde zich de film de Whale-rider en vertelde het verhaal: van een begaafd en spiritueel Maori meisje. Zij zou de nieuwe leider van de stam kunnen zijn, maar zij was een meisje. ‘Zo’n mooie film! Zo krachtig! Die moet je echt zien!’

Het gesprek kantelde naar het milieu. Was het wel verantwoord zoveel te reizen? Was hun ecologische voetafdruk eigenlijk niet veel te hoog? Zij waren het beiden niet eens. ‘Nee  hoor, er zijn er die veel en veel meer vervuilen dan wij. Echt waar!’ Maar de ander voelde zich bezwaard en zei: ‘Ik heb vorig jaar wel de auto weggedaan. Dat scheelt. Al gebruik ik nu nog wel die van mijn dochter. En ik had vanmorgen mijn eigen koffiebeker mee willen nemen. Je weet toch dat dat kan, dat je die kunt laten vullen? Dat doe ik anders altijd, maar ik ben het nu vergeten!’

We naderden station Utrecht. Wij moesten overstappen. We pakten onze potten in en stonden op om de fietsen in elkaar te zetten. De dames bleven zitten. Ze stopten hun lege koffiebekers in de afvalbak. Zij bekeken ons gedoe, en mijn fiets met het zwarte koffertje en vroegen: ‘Waar gaat u naar toe?’ ‘Den Haag’, zei ik. ’En we zijn al 40 jaar autovrij’.
Waarom zei ik dát?  Waarom niet gezegd: ‘Naar het kerkasiel. Ik ga daar een kerkdienst leiden’. Gedurende de reis had ik me stil gehouden. Er waren genoeg aanknopingspunten geweest om iets te zeggen: ’Weet u hoe groot de ecologische voetafdruk van de Maori is? En van een vluchteling?’ Maar het leek mij niet zo gepast.

Nu was ik kort: Den Haag. Autovrij. Ik stond met mijn vouwfiets aan de hand, klaar om uit te stappen. Er waren geen vragen meer. De tijd was op.

Ineke van Middendorp-Sonneveld
15 december 2018